Bókmenntaritgerðir
Lesefni: Hagnýt skrif bls. 97-100 (81-83). Rifjaðu líka upp þar sem sagt er um efnisyrðingu (12), heimildavinnu (59) og ritgerðir (bls. 130/108).

Efnisyrðing
(hvað ætlar höfundur ritgerðar að sýna fram á?).
Skoðaðu möguleikana sem gefnir eru um efnisyrðingu á bls. 97 (81).

Hugsum okkur að einhver sé að skrifa ritgerð um Paradísarheimt eftir Laxness. Efnisyrðingin getur þá hæglega snúist um titil sögunnar enda vakna ýmsar spurningar tengdar honum: Hver er þessi paradís sem leitað er í sögunni? Hvernig finna menn hana? Finnst hún í sögunni? Hvers vegna?

Svo eru aðrar sögur sem ekki bera jafn gefandi titil. Þá verðum við að leita á önnur mið, til dæmis þau sem nefnd eru í rammanum neðst á bls. 97 (81).
 

Hugmynd að byggingu bókmenntaritgerðar

Inngangur:

  • bókfræðilegar staðreyndir (örstutt)
  • höfundur, ferill, kynni af höfundi og verkum hans.  Staðsetja söguna á ferlinum.
  • reyna að varpa ljósi á viðfangsefnið og kynna það fyrir lesendum.
  • söguþráður í nokkrum línum (upplýsandi en forðast endurtekningar síðar í ritgerð)
  • efnisyrðing
    • Bolur (ef við líkjum ritgerð við fisk):
    Hér þarf að velja og hafna. Efnið ræðst meðal annars af verkinu sem fjallað er um og kröfum sem kennari gerir til ritgerðar. Yfirleitt gefst best að fjalla ítarlega um fá atriði fremur en yfirborðslega um mörg.
  • persónur og persónusköpun, beinar og óbeinar lýsingar (sjá ramma bls. 97/81)
  • frásagnaraðferð
  • tími og umhverfi (sjá ramma bls. 99/82)
  • mál og stíll
  • bygging
  • túlkun
  • tenging við bókmenntasögu
  • álit og röksemdir
  • niðurstaða ritgerðar tengd efnisyrðingu
    • Heimildavinna:
  • grundvallaratriði að skrá heimildaefni jafnóðum og skipulega, annars fer allt í vaskinn
  • hugmyndir og tilvísanir þarf því að skrá á seðla jafnóðum
    • Notkun heimilda
    Athugaðu sérstaklega samnefndan kafla bls. 62-64 (61-63) og kaflann um skráningu heimilda bls. 75 (70).

    Bókmenntaritgerðir eru öðrum þræði heimildaverkefni. Verkið sem fjallað er um er aðalheimildin, en til viðbótar geta komið ritdómar og annað sem efninu tengist. Hér fara á eftir nokkur dæmi um heimildanotkun í bókmenntaritgerð. Mundu að nota óbeinar tilvitnanir fremur en beinar þegar þess er kostur.

    1. Staðreyndir um höfund eða verk, t.d.:

  • útgáfuár
  • ferill höfundar, önnur verk, einkenni
  • viðtökur
    • 2. Atvik í sögunni, t.d.:
  • lýsandi atvik fyrir persónulýsingu
  • lýsandi atvik fyrir samskipti
  • þáttaskil fyrir atburðarás, túlkun
    • 3. Efni í samræðu um söguna, t.d.:
  • fullyrðingar úr ritdómum
  • bókmenntasaga, samanburður
    • 4. Beinar tilvitnanir ef hentar, með umfjöllun
  • um stíl og framsetningu
  • þar sem orðalag skiptir máli af einhverjum ástæðum
    • Verkefni: Kjörbókarritgerð um nýlega skáldsögu

    Fyrsta stig:Val og lestur kjörbókar

  • Veldu áhugaverða og skemmtilega sögu. Aflaðu þér upplýsinga um verkin sem í boði eru til að auðvelda valið.
  • Skráðu jafnóðum á seðla (t.d. A6) hugmyndir sem kvikna við lesturinn og sömuleiðis athyglisverð atriði í sögunni. Gleymdu ekki að skrá jafnóðum tilvísanir í söguna (blaðsíðutal) ef um beinar eða óbeinar tilvitnanir er að ræða.
    • Annað stig:Strax að loknum lestri
  • Safnaðu fleiri hugmyndum á seðla, einkum varðandi söguna í heild og efni hennar. Þetta geta verið fullyrðingar og rökstuðningur um einstakar persónur, tíma og samfélag, bókmenntastefnu, túlkun ...).
  • Semdu uppkast að inngangi þar sem söguefni er kynnt í stuttu máli fyrir ókunnum lesanda ritgerðar.
  • Flokkaðu seðlasafnið (hugmyndirnar) með hliðsjón af væntanlegri kaflaskiptingu.
    • Þriðja stig: Heimildir
  • Lestu ritdóma og aðrar heimildir.
  • Skráðu athyglisverð atriði á seðla, t.d. skoðanir annarra á sögunni (hvort sem þú ert þeim sammála eða ekki).
  • Gleymdu ekki tilvísunum (höfundur, ár, bls.).
  • Settu upp heimildaskrá samkvæmt viðurkenndum reglum.
    • Fjórða stig: Beinagrind
  • Líttu yfir seðlasafnið, endurskoðaðu hugmyndir eftir þörfum og bættu við.
  • Flokkaðu seðlana þannig að eigin hugmyndir og heimildaefni myndi eina heild.
  • Settu saman fyrstu drög að ritgerð (titilsíða, uppkast að inngangi, kaflaskipting og lýsing á innihaldi hvers kafla í fáeinum orðum, heimildaskrá og seðlasafn).
  • Skilaðu drögum til kennara til yfirlestrar og ráðgjafar.
    • Fimmta stig: Bygging, skipulag, ritun
  • Hugsaðu um lesandann. Þú þarft að halda honum við efnið án þess að honum leiðist úr hófi fram. Því er mikilvægt að vekja forvitni hans og áhuga þegar í upphafi ritgerðar.
  • Settu fram fullyrðingar um efnið og rökstyddu þær vel.
  • Semdu efnisgreinar með hliðsjón af hugmyndum á seðlunum. Rifjaðu upp það sem sagt er um byggingu efnisgreina og hlutverk greinaskila í Hagnýtum skrifum.
  • Skiptu ritgerð í kafla og köflum í efnisgreinar.
  • Veldu köflum fyrirsagnir í samræmi við innihald ("Meginmál" t.d. bannað!).
    • Sjötta stig: Uppkast, próförk, lokagerð
  • Saltaðu uppkastið. Lestu það með gagnrýnu hugarfari og góðum fyrirvara.
  • Bættu við og felldu út efni eftir þörfum. Forðastu óþarfar endurtekningar og órökstuddar fullyrðingar.
  • Notaðu leiðréttingarforrit ef kostur er.
  • Leiðréttu villur og bættu málfar. Hafðu í huga að ef hægt er að misskilja eitthvað verður það gert.
  • Passaðu að ávallt sé vísað til heimilda í beinum og óbeinum tilvitnunum.
  • Njóttu ánægjunnar af því að skila góðu verki.


    • Verkefnabanki við Hagnýt skrif   © Gísli Skúlason & Mál og menning 2003